Dậy thì sớm ở trẻ là gì ? Liệu có nguy hiểm ?

Những năm gần đây, nhiều bậc cha mẹ bất ngờ khi thấy con mình mới 7-8 tuổi đã có những thay đổi rõ rệt về cơ thể và tâm sinh lý. Không ít người bối rối, lo lắng nhưng lại không biết đó có phải là dậy thì sớm hay chỉ là sự phát triển bình thường. Vậy dậy thì sớm ở trẻ là gì, tình trạng này có nguy hiểm không và cha mẹ cần làm gì để bảo vệ con mình? Những thắc mắc trên sẽ được giải đáp ngay trong bài viết dưới đây.

Dậy thì sớm ở trẻ là gì?

Dậy thì sớm ở trẻ là tình trạng trẻ bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu dậy thì sớm hơn độ tuổi sinh lý. Theo y học, dậy thì được xem là sớm khi:

• Bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi
• Bé trai có dấu hiệu dậy thì trước 9 tuổi

Các biểu hiện thường gặp là sự phát triển ở ngực bé gái, xuất hiện kinh nguyệt, tinh hoàn to ở bé trai, mọc lông và râu, tăng chiều cao nhanh bất thường so với đồng trai lứa, có mùi cơ thể, nổi mụn.

Dậy thì sớm không chỉ là vấn đề ở mặt tâm sinh lý mà còn phản ánh sự kích hoạt sớm của nội tiết. Điều này khiến cơ thể của trẻ lớn nhanh hơn tuổi, trong khi tâm lý và nhận thức vẫn còn non nớt. Điều này như một mối đe dọa cho các bậc phụ huynh khi con của mình chưa đủ nhận thức nhưng sinh lý đang dần thay đổi.

Dậy thì sớm có nguy hiểm không?

Về mặt thể chất, trẻ dậy thì sớm thường tăng chiều cao rất nhanh trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên do sụn tăng trưởng đóng sớm hơn bình thường, trẻ có nguy cơ thấp hơn chiều cao tiềm năng khi trưởng thành. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trẻ dậy thì sớm nếu không được theo dõi và can thiệp phù hợp từ bác sĩ và người thân, thì có thể thấp hơn 5-10cm so với chiều cao di truyền.

Về mặt tâm lý, sự phát triển cơ thể vượt trước tuổi khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái hoang mang, xấu hổ, tự ti hoặc lo âu. Trẻ có thể bị trêu chọc, hiểu nhầm từ bạn bè, dẫn đến sự thu mình, stress hoặc có hành vi nổi loạn.

Về mặt sức khỏe, dậy thì sớm có liên quan đến nguy cơ rối loạn nội tiết, béo phì, hội chứng chuyển hóa, tiểu đường type 2 và một số vấn đề về sự sinh sản.

Nguyên nhân nào khiến trẻ dậy thì sớm?

Nguyên nhân phổ biến nhất đó chính là rối loạn hoặc kích hoạt sớm hệ nội tiết. Một số trẻ có trục não bộ, tuyến yên hoạt động sớm hơn bình thường mà không tìm thấy bệnh lý cụ thể.

Bên cạnh đó chế độ dinh dưỡng dưa thừa năng lượng, đặc biệt là thừa đạm, đường và chất béo, có thể làm tăng tích lũy mỡ trong cơ thể. Mô mỡ không chỉ là nơi dự trữ năng lượng mà còn tham gia vào quá trình sản xuất hormone, thúc đẩy dậy thì.

Trẻ có thể vô tình hấp thụ estrogen hoặc androgen từ thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc, từ đó ảnh hưởng tới hormone của trẻ

Yếu tố môi trường và lối sống ít vận động, thức khuya liên tục, sử dụng thiết bị điện tử nhiều, căng thẳng tâm lý kéo dài cũng ảnh hưởng đến hoạt động nội tiết của trẻ.

Với một số trường hợp, dậy thì sớm có thể liên quan đến bệnh lý thần kinh hoặc khối u, do đó việc thăm khám y tế rất cần thiết nếu cơ thể có dấu hiệu bất thường.

Có thể phòng ngừa dậy thì sớm ở trẻ hay không?

Dù không thể kiểm soát hoàn toàn nhưng theo tư vấn của bác sĩ tâm lý, vẫn có thể giảm nguy cơ hoặc làm chậm tiến triển của dậy thì nếu được chăm sóc đúng cách.

• Đầu tiên, xây dựng chế độ ăn cân đối, tránh lạm dụng thực phẩm chế biết sẵn, đồ ăn nhanh, nước ngọt, thực phẩm chứa nhiều đường và chất béo. Khuyết khích trẻ ăn đa dạng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đạm vừa đủ và nên uống đủ 1-2 lít nước mỗi ngày tùy vào cân nặng và chiều cao của trẻ.
• Thứ hai hạn chế cho trẻ tiếp xúc với các thực phẩm chứa hormone tăng cường sinh lý như hàu, ốc, đậu nành,…các loại mỹ phẩm người lớn, thực phẩm chức năng
• Thứ ba, duy trì lối sống lành mạnh, tập chơi thể thao, vận động ngoài trời ít nhất 30 phút mỗi ngày để giúp chuyển hóa nội tiết tốt hơn
• Cuối cùng là đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc và ngủ đúng giờ, bởi hormone tăng trưởng và nhiều hormone quan trọng được tiết ra mạnh mẽ nhất trong giấc ngủ sâu.

Lời khuyên cho cha mẹ khi chăm sóc trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm

Cha mẹ nên quan sát kỹ tốc độ thay đổi của cơ thể trẻ, ghi nhận thời điểm xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên và đưa trẻ đi khám chuyên khoa nội tiết để được đánh giá chính xác nhất.

Bên cạnh đó, cần trò chuyện nhẹ nhàng, cởi mở với con trẻ như một người bạn, giúp con hiểu rằng những thay đổi của cơ thể là bình thường nhưng cần được chăm sóc đúng cách. Tránh tạo cảm giác xấu hổ hay áp lực tâm lý cho trẻ.

Cha mẹ cũng nên đồng hành cùng con trong việc xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh, từ ăn uống, vận động đến nghỉ ngơi. Sự kiên nhẫn và đồng hành trong chăm sóc sức khỏe giúp trẻ phát triển hài hòa lẫn thể chất và tinh thần.