Tại sao trời càng lạnh tỷ lệ đột quỵ càng cao ?

Mỗi khi thời tiết chuyển lạnh, đặc biệt là vào mùa đông hoặc những đợt không khí lạnh sâu, số ca đột quỵ được ghi nhận tại bệnh viện tăng lên rõ rệt. Đáng lo ngại hơn là nhiều trường hợp xảy ra đột ngột vào sáng sớm hoặc vào ban đêm, khi người bệnh hoàn toàn không có dấu hiệu nào rõ ràng. Vậy điều gì trong thời tiết lạnh đã khiến các cơn đột quỵ tăng cao. Câu trả lời là nằm ở hệ tim mạch và huyết áp.

Thời tiết tác động như thế nào đến tim mạch và mạch máu?

Khi nhiệt độ môi trường giảm, cơ thể con người sẽ kích hoạt cơ chế tự bảo vệ để giữ nhiệt. Một trong những phản ứng đầu tiên là mạch máu ngoại vi co lại nhằm hạn chế mất nhiệt qua da. Chính nhờ vào phản ứng này tưởng chừng như bình thường, nhưng thực chất nó là khởi đầu cho nhiều nguy cơ tiềm ẩn.

Khi mạch máu co thắt, lòng mạch hẹp hơn, khiến máu phải lưu thông với áp lực lớn hơn. Điều này dẫn đến nguy cơ tăng huyết áp, đặc biệt ở những người đã có bệnh nền về huyết áp, xơ vữa động mạch hoặc có bệnh về tim mạch. Không chỉ vậy, thời tiết lạnh còn làm độ nhớt của máu tăng lên. Máu trở nên đặc hơn, chảy chậm hơn, dễ hình thành cục máu đông. Khi cục máu đông di chuyển lên não hoặc làm tắc mạch máu não, đột quỵ thiếu máu não có thể xảy ra trong tích tắc. Ở một số trường hợp, huyết áp tăng đột ngột có thể làm vỡ mạch máu não, gây đột quỵ xuất huyết não.

Trời lạnh không trực tiếp gây đột quỵ, nhưng nó tạo ra một chuỗi phản ứng sinh lý khiến hệ tim mạch phải hoạt động quá tải, làm tăng nguy cơ tai biến.

Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột vào sáng sớm và ban đêm

Không phải mọi thời điểm trong ngày đều có mức độ nguy hiểm như nhau. Sáng sớm và ban đêm là hai khung giờ đều dễ xảy ra đột quỵ nhất trong mùa lạnh:

Sau đêm dài, nhiệt độ cơ thể thường thấp hơn vào ban ngày. Khi thức dậy vào sáng sớm, đặc biệt là từ 4-6 giờ sáng, sự chênh lệch giữa nhiệt độ môi trường và nhiệt độ cơ thể tạo ra một cú sốc nhiệt đối với hệ tim mạch. Khi lạnh, mạch máu co thắt mạnh hơn, huyết áp có xu hướng tăng vọt. Nếu người bệnh đột ngột ngồi dậy, đứng dậy hoặc ra ngoài trời lạnh mà không giữ ấm cơ thể, nguy cơ đột quỵ tăng lên rõ rệt.

Ban đêm cũng là thời điểm nguy hiểm, khi ngủ sâu, nhịp tim và huyết áp giảm. Nếu trời lạnh, mạch máu tiếp tục co thắt trong thời gian dài. Chỉ cần một thay đổi nhỏ như trở mình, thức dậy để đi vệ sinh hoặc bị lạnh đột ngột, hệ tim mạch có thể không kịp thích nghi.

Đó là lý do vì sao nhiều trường hợp đột quỵ được phát hiện vào sáng sớm, khi người bệnh đã rơi vào tình trạng hôn mê từ đêm trước.

Thói quen sinh hoạt mùa lạnh vô tình làm tăng nguy cơ đột quỵ

Vận động: Trời lạnh khiến nhiều người ngại ra đường, ngại tập thể dục. Việc ngồi nhiều nằm nhiều làm hệ tuần hoàn kém, tăng nguy cơ hình thành các cục máu đông

Ít uống nước: Mùa lạnh khiến cảm giác khát giảm, nhưng cơ thể vẫn cần đủ nước để duy trì độ loãng của máu. Thiếu nước làm máu đặc hơn, dễ gây tắc mạch

Tắm nước lạnh, tắm khuya: Đây là thói quen cực kỳ nguy hiểm, đặc biệt là đối với người cao tuổi. Nhiệt độ nước lạnh làm mạch máu co thắt đột ngột, huyết áp tăng nhanh, dễ dẫn đến tai biến ngay trong nhà tắm.

Dậy sớm cơ thể nhiễm lạnh: Việc vừa mới thức dậy đã ra ngoài trời khi chưa kịp giữ ấm cơ thể hoặc uống nước đá lạnh sẽ làm tăng những yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Làm gì để giảm nguy cơ đột quỵ khi thời tiết lạnh?

Trước hết là cần giữ ấm cơ thể, nhất là vùng cổ, ngực, bàn tay và bàn chân. Không nên để cơ thể tiếp xúc với lạnh đột ngột, đặc biệt vào sáng sớm và ban đêm.

Thứ hai là nên thức dậy từ từ vào sáng sớm, khi tỉnh giấc, hãy nằm thêm vài phút, cử động nhẹ tay chân, sau đó mới ngồi dậy và đứng lên để tránh thay đổi huyết áp đột ngột.

Thứ ba là duy trì vận động nhẹ nhàng, đều đặn ngay cả trong mùa lạnh. Các hình thức như đi bộ trong nhà, tập giãn cơ, hít thở sâu giúp cải thiện tuần hoàn máu

Thứ tư cần uống đủ nước, ăn uống lành mạnh, hạn chế dùng rượu bia và theo dõi huyết áp của bản thân thường xuyên. Đối với người có tiền sử về tim mạch, việc tuân thủ hướng dẫn từ bác sĩ là vô cùng quan trọng.

Nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, nói khó, yếu tay chân, đau đầu dữ dội, chóng mặt bất thường, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức.

=> Tỷ lệ đột quỵ tăng cao mùa lạnh không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là hệ quả của hàng loạt phản ứng sinh lý bất lợi lên hệ tim mạch và mạch máu. Khi hiểu đúng, mỗi người hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ này cho bản thân và gia đình.